ستارگان (11)

ستاره شناسان با کمک تلسکوپ پرتو ایکس سویفت ناسا یک ستاره ی نوترونی چرخان را دیده اند که سرعت چرخشش ناگهان کاهش یافت. این اولین بار است که کاهش سرعت در این نوع ستاره ها دیده شده است. ستاره‌های نوترونی در حقیقت بقایای هستهٔ یک ستارهٔ بزرگ و پر جرم هستند که پس از اتمام سوختش بصورت ابرنواختر منفجر شده است. ستاره نوترونی ۱E ۲۲۵۹+۵۸۶ حدود ۱۰ هزار سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی ذات الکرسی واقع شده است و یکی از تقریبا ۲۰ ستاره نوترونی است که «مگنتار» خوانده می شوند. این تصویری است از مگنتار ۱E 2259+586 در رنک کاذب پرتو X  که از باقیمانده ی ابرنواختر CTB 109 میباشد که به رنگ آبی-سفید می بینید. ادامه مطلب...
وقتی انفجار ابرنواختری لایه های خارجی ستاره را به بیرون پرتاب می کند، چه بر سر هسته ی ستاره می آید؟ بیگ بنگ: هنگامی که ستاره پر جرمی به شکل ابر نواختر منفجر می‌شود، شاید هسته‌اش سالم بماند. پاسخ این سوال بستگی به جرم داخل هسته ستاره مربوط می شود. اگر این جرم کم تر از دو جرم خورشیدی باشد، هسته مرکزی ستاره به یک ستاره « نوترونی » تبدیل می شود. رمبش سریع هسته ی مرکزی ستاره باعث می شود که پروتون ها و الکترون ها به یکدیگر بپیوندند و نوترون بسازند، در نتیجه آنچه باقی می ماند فقط از نوترون تشکیل شده است. چگالی چنین ستاره ی نوترونی ای که قابل مقایسه با یک هسته اتمی خواهد بود، در حدود ۱۵^۱۰ گرم بر سانتیمتر مکعب است. این بدان معناست که وزن ماده ی ستاره نوترونی به حجم یک بسته کبریت تقریبا معادل هزار میلیارد کیلوگرم خواهد بود! برای اینکه تصور بهتری از یک ستارۀ نوترونی در ذهنتان به وجود بیاید، می‌توانید فرض کنید که تمام جرم خورشید در مکانی به وسعت یک شهر جا داده شده است. یعنی می‌توان گفت یک قاشق از ستارۀ نوترونی یک میلیارد تن جرم دارد. ویژگی های واقعا جالب توجه ستاره های نوترونی، میدان مغناطیسی و نحوه دوران آنهاست. همه ستاره ها ( از جمله خورشید) می چرخند، منتها خیلی آهسته. همچنان که ستاره می رمبد تا به جرمی فشرده تبدیل شود، سرعت دوران افزایش می یابد. یک ستاره نوترونی فشرده می تواند در هر ثانیه چند صد بار بچرخد، این در حالی است که خورشید هر ۲۷ روز یک بار به درو خودش می چرخد. همه ستاره ها میدان مغناطیسی هم دارند. وقتی ستاره ای می رمبد، شدت میدان مغناطیسی اش افزایش می یابد. یک ستاره نوترونی دارای میدان مغناطیسی بسیار شدیدی در سطحش است، بطوری که اندازه این میدان ممکن است یک میلیارد برابر زمین باشد. این دو ویژگی –آهنگ بالا و میدان مغناطیسی شدید به ستاره های نوترونی این امکان را می دهد بصورت نوع خاصی از اجرام ستاره ای موسوم به « تپ اختر» جلوه گر شوند. باید عرض کنم که پاسخ مد نظر ما ستاره های نوترونی بود و در نهایت این ستاره های نوترونی هستند که با فشار ناشی از نوترون ها فقط زمانی می توانند جلوه ی گرانشی را بگیرند، که ستاره نوترونی خیلی پر جرم نباشد. جرم بحرانی وجود دارد موسوم به جرم چاندراسکار که سرنوشت ستاره های نوترونی را تعیین می کند. اگر جرم ستاره نوترونی بیشتر از جرم چاندراسکار باشد، آنگاه انقباض ناشی از جاذبه گرانشی ستاره اصلا متوقف نمی شود، چنین جسمی در نهایت به سیاه چاله تبدیل می شود- عجیب ترین سرنوشتی که یک ستاره ممکن است داشته باشد. http://bigbangpage.com ادامه مطلب...
براین گنسلرترجمه: شادی حامدی آزادعالم بسیار فراتر از تجربه‌ی هر روزه‌ی ما، از هر جهت، گسترده شده است. اما در عین حال واقعاً جالب است که ما قادریم برخی از ویژگی‌های آن را بسنجیم. مهم‌تر این‌که  فکر می‌کنیم ماهیت بسیاری از اجرام عالم، چگونگی شکل‌گیری آن‌ها، و چرایی داشتن ویژگی‌های خارق‌العاده‌شان را درک کرده‌ایم. در این سری مقاله‌ها به برخی مفاهیمی که در زندگی روزمره‌مان آن‌ها را تجربه می‌کنیم می‌پردازیم: سرعت، دما، گرانش، چگالی، و ابعاد. برای هر یک از این‌ها در زندگی روزمره‌ی ما کران‌هایی وجود دارند: مثلاً همه‌ی ما مفهوم گرمای سوزان و سرمای استخوان‌سوز را می‌دانیم، می‌توانیم سرعت هواپیمای جت را در آسمان حس و با حرکت آهسته‌ی حلزونی در باغچه مقایسه کنیم. اما کران‌ها و ترین‌هایی که در عالم با آن‌ها سروکار داریم چیستند؟2فهم عددهایی که در سنجش کران‌ها در عالم به کار می‌آیند ممکن است در نگاه نخست دشوار به نظر بیاید. اما در نگاهی نزدیک‌تر نه‌تنها کران‌های کیهانی قابل درک می‌شوند بلکه معلوم می‌شود که این عددها کلیدهای حیاتی برای رمزگشایی از شگفتی و زیبایی عالم‌اند. باوجودی که میان تخیل محدود انسان و ابعاد و پیچیدگی‌های عالم ظاهراً نوعی ناسازگاری مأیوس‌کننده دیده می‌شود، همین که ما این‌همه از چیزهایی را که می‌بینیم درک می‌کنیم بسیار حیرت‌انگیز است. ما اغلب خود را در رویارویی با کیهان گیج و مبهوت می‌یابیم، با این حال شاید این دستاورد نهایی بشر باشد که سرانجام بتوانیم شکوهی را که در آسمان شب رصد می‌کنیم درک کنیم.این بار قسمت ۱۰ از این مجموعه را به صورت ویژه تقدیم‌تان می‌شود. شنبه‌ی بعد می‌توانید قسمت ۹ را بخوانید و این روال را تا رسیدن به شماره‌ی ۱ فهرست ادامه دهید.(۱۰) سریع‌ترین چرخش ستاره‌ای ستاره‌های نوترونی عموماً با سرعت چرخش ۳۰ تا ۵۰ بار در هر ثانیه به دور خود متولد می‌شوند. اما میدان‌های مغناطیسی قدرتمند معمولاً سرعت چرخش آن‌ها را با افزایش‌یافتن سن‌شان کُند می‌کنند. هر ستاره‌ی نوترونی، چند میلیون سال پس از تولدش، ممکن است با سرعت یک‌بار در هر ۵ تا ۱۰ ثانیه به دور خود بچرخد. هرچند این سرعت هم در مقایسه با اغلب ستاره‌ها و سیاره‌ها بسیار زیاد است، برای ستاره‌ای نوترونیْ بسیار کُند، یا تقریباً حالت توقف، است. ستاره‌ی رکورددار با سرعت ۷۱۶ بار در هر ثانیه به دور خود می‌چرخد! یک میلیارد سال دیگر، احتمالاً این ستاره همچنان مشغول چرخش با سرعتی بیش از ۵۰۰ بار در ثانیه خواهد بود؛ یعنی سریع‌تر از دستگاه مخلوط‌کن خانگی!عجیب این است که برخی از ستاره‌های نوترونی می‌توانند این روند کندشدن تدریجی سرعت چرخش را برعکس کنند. این ستاره‌ها پس از گذشت صدها میلیون یا حتی چند میلیارد سال از عمرشان بسیار سریع‌تر از مراحل پیشین در زندگی‌شان می‌چرخند. ستاره‌ی رکورددار فعلاً ستاره‌ای نوترونی در صورت فلکی قوس به نام PSR J1748-2446ad است که با سرعت ۷۱۶ بار در هر ثانیه به دور خود می‌چرخد! جالب‌تر این‌که این ستاره و ده‌ها ستاره‌ی چرخنده‌ی بسیار پُرسرعت دیگر نه‌تنها به‌طوری غیرعادی سریع می‌چرخند بلکه به‌زحمت ممکن است سرعت‌شان را کُند کنند. یک میلیارد سال دیگر، احتمالاً ستاره‌ی PSR J1748-2446ad همچنان مشغول چرخش با سرعت بیش از ۵۰۰ بار در ثانیه خواهد بود؛ یعنی سریع‌تر از دستگاه مخلوط‌کن خانگی.این نوع ستاره‌های نوترونی در ابتدا عضوی از منظومه‌ای دوتایی شامل ستاره‌ای عادی بوده‌اند. اگر مدار دوتایی به اندازه‌ی کافی کوچک بوده باشد، ستاره‌ی نوترونی با گرانش فوق‌العاده قوی خود گازها را از ستاره‌ی همدمش به سوی سطح خود کشیده است. وقتی این گازها با حرکتی مارپیچی به سوی سطح ستاره‌ی نوترونی سرازیر شده و بر آن فروریخته است به‌تدریج بر اندازه‌حرکت زاویه‌ای این ستاره افزوده و موجب سریع‌تر و سریع‌تر شدن چرخش آن شده است. اگر زمان کافی در اختیار ستاره‌ی نوترونی باشد، سرعتش ممکن است به صدها بار در هر ثانیه برسد.منبع: کانوت ادامه مطلب...
منبع: خبرگزاری مهر گروهی از ستاره شناسان بین المللی با رصد تولد یک ستاره عظیم الجثه در فاصله 10هزار سال نوری از زمین دریافتند که تمام ستارگان چه بزرگ و چه کوچک به یک روش متولد می شوند. گروه بین المللی به سرپرستی ستاره شناسان دانشگاه میشیگان برای اولین بار موفق شدند لحظه تولد یک ستاره عظیم را رصد کنند. این ستاره غول پیکر که 20 برابر بزرگتر از جرم خورشید و شعاع آن 5 برابر بیشتر از ستاره سیاره زمین است به تازگی در صورت فلکی "قنطورس" در فاصله حدود 10 هزار سال نوری از زمین متولد شده است. ادامه مطلب...
  به پاس 100 هزار دور هابل طی 18 سال فعالیت اکتشافی و شناسایی، دانشمندان دانشکده علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور، از هابل خواستند تا از یک زادگاه روشن آسمانی تصویر برداری کند. هابل به بخش کوچک سحابی نزدیک خوشه ستاره ای بنام NGC 2074 ( قسمت بالائی چپ) بدقت نگریست. این محل توده آتشین از مواد خام برای ساختن اجرام سماوی است که به احتمال زیاد در اثر انفجار یک ابرنواختر نزدیک پاشیده شده است. وسعت این محل حدود 170 هزار سال نوری در نزدیکی سحابی ترانتولا؛ یکی از فعال ترین مناطق ستاره ساز در گروه محلی کهکشان ما می باشد.  این تصویر به ظاهر سه بعدی لبه ها، وادی های زیبای از گرد، سر مار "ستون آفرینش" و رشته های گاز را که تحت تابش های سیل آسای فرابنفش تابان اند، نشان می دهد. این منطقه در واقع یکی از  کناره های ابر تاریک ذره ای است که محل پرورش برای تولد ستاره های جدید می باشد. (عكس در ادامه مطلب) ادامه مطلب...
در این تصویر فراسرخ که توسط تلسکوپ فضایی سپایتزر گرفته شده، چندین نسل ستاره را در کنار هم می توان دید. در این منطقه کوچک ستاره ساز که بنام W5 یاد می شود، ستاره های پیر به رنگ آبی در مرکز دو حفره میان تهی دیده می شوند ( دیگر نقاط آبی ستاره های پس زمینه و پیش زمینه اند و به این منطقه وابسته نمی باشد). ستاره های جوانتر لبه های حفره را شکل داده اند و بعضی از آنها به صورت نقطه های صورتی (گلابی) در نوک ستون های خرطومی شکل دیده می شند. مناطق سفید گره دار، محل شکل گیری ستارگان اند.ت. ادامه مطلب...
همه میدانند که کائنات در حدود 13.7 میلیارد سال قبل در اثر یک انفجار بزرگ یا بیگ بنگ بوجود آمده و سریعأ بعد از این اتفاق اولین ستاره ها تشکیل شدند. امروز این ستاره ها مرده اند و شواهد بسیار کوچکی از اندازه و ترکیب خویش بجا گذاشته اند. اکنون یک شبیه سازی کمپیوتری، تصاویر واضحی را با جزئیات کامل در مورد اینکه اولین ستارگان چگونه بوجود آمدند، برای ما فراهم ساخته است. این یافته ها به روز جمعه 11 اسد در نشریه ساینس منتشر شد. ادامه مطلب...
نام ستاره‌ها به ترتیب درخشانی‌شان در آسمان: (انگلیسی - فارسی - عربی) ▪ Sirius شباهنگ، کاروان کش، وَراهَنگ، شب کش، ‌تیر، تیشتر (در عربی شعرای یمانی) ▪ Canopus پَرَک (سهیل) ▪ Alpha cantauri ▪ Arcturus ژوبین‌دار (سماک الرامح)(یک غول سرخ است.) ▪ Vega ونَند (نسر واقع) ▪ Capella نگهبان (العیوق) ▪ Rigel پا (رجل) ادامه مطلب...
نمودار هرتسپرونگ - راسل Hertzsprung-Russell diagram نموداری از رنگ ٬دما یا رده طیفی ستارگان برحسب درخشندگی یا قدر مطلق آنها.اگر تک تک ستارگان آسمان را با توجه به این پارامترها در نمودار جای دهیم می توانیم به روابط جالبی پی ببریم.برای اولین بار هنری نوریس راسل و اینار هرتسپرونگ بطور مستقل در سال 1913 به ترسیم این نمودار پرداختند.در این نمودار ستارگان رشته اصلی به صورت نواری پهن وقطری بیشتر خودنمایی می کنند. ادامه مطلب...
ستارگان به اتفاق یکدیگر در ابرهای غبار و گاز متولد می‌شوند. این فرآیند زمانی آغاز می‌شود که چگالی منطقه‌ای از ابر افزایش می‌یابد. مثلاً ممکن است این تغییر چگالی بر اثر عبور یک موج ضربه‌ای ابر نواختر از میان این ابر اتفاق بیفتد. بر اثر جاذبه ، مناطق متراکم منقبض شده و متراکمتر و داغتر می‌شوند و سرانجام یک یا چند ستاره در حال انجام واکنشهای هسته‌ای را تشکیل می‌دهند. ادامه مطلب...

کانون نجوم زاوش در یک نگاه

  باشگاه نجوم کانون علوم در فرهنگسرای بهمن از سال 1379 با تشکیل کلاسهای آموزشی در دوره های مقدماتی و متوسطه برای گروههای سِنّی مختلف شروع به کار نمود. فعالیت رشته نجوم از همان سال 1379 به دبیری آقای مهندس عتیقی شروع شد و از ابتدای نیمه دوم سال 1381 با فراخوانی دوباره اعضاء، باشگاه شکل گرفت و از اواخر سال 1381 با نام «باشگاه نجوم زاوُش» رسمیت بیشتری یافت، و بیش ازگذشته با جدیت تمام به برنامه های نجومی پرداخت. چنانچه تا کنون 23 نشست علمی در زمینه های مختلف علم نجوم برگزارکرده است.   از سال  1384هم باشگاه نجوم به دبیری بنده مرحله جدیدی را شروع کرده است. و اکنون یکی ازفعالترین باشگاههاست. اما در این بین با برگزیدن اهدافی  بر آنست که روح جستجوگری در افرادعلاقه مند به نجوم اغناء شود و مسیر زندگی عادی تنوع بیشتری یابد.  

دبیر کانون نجوم زاوش

علیرضا ولیاری

فعالیت های کانون

از جمله خدماتی که در کانون نجوم زاوش ارائه می گردد،می توان به جلسات هفتگی اشاره نمود که روز یکشنبه هر هفته برگزارمیگردد. و برگزاری نشستهای علمی رصد رویدادهای نجومی "کسوف،گذر سیارات..." اجرای شب های رصدی برگزارنمودن شامگاه های رصدی رصد هلالهای ماه های قمری بر روی برج نجومی و...   

علیرضا  ولی یاری