تقویم هجری قمری چیست؟

  • سه شنبه, 12 ارديبهشت 1391 ساعت 22:51
  • منتشرشده در تقویم
  • بازدید 2418 بار
تقویم هجری قمری، تقویم دینی مسلمانان جهان است و مناسبت‌های دینی آنها بر اساس تقویم هجری قمری ضبط و ثبت شده، از این رو آشنایی با این تقویم، بسیار مهم است.

 

مبداء این تقویم، اول محرم سال هجرت پیامبر اسلام (صلی ا… علیه و آله) از مکه مکرمه به مدینه منوره است و برای تعیین ماه‌‌ها از دوره اهله ماه استفاده شده است. به فاصله زمانی بین دو ماه نوی متوالی، دوره تناوب هلالی گفته می‌شود که با مقدار میانگین ۵۳/۲۹ روز برابر طول متوسط یک ماه قمری است؛
اما از آن‌جاکه طول ماه در تقویم نمی‌تواند عدد غیرصحیح باشد، بنابراین هر ماه در تقویم قمری یا ۲۹ یا ۳۰ روز به طول می‌انجامد. تاریخ اول هر ماه قمری با رویت هلال ماه نو در شامگاه روز بیست‌ونهم یا سی‌ام ماه قبل، به اثبات می‌رسد.

اگر هلال ماه نو در روز بیست‌ونهم ماه قمری رویت شود، آن ماه به پایان رسیده و فردا اول ماه بعد است؛ در غیر این‌صورت آن ماه قمری ۳۰ روزه و روز پس از آن بدون شک اولین روز از ماه قمری جدید است. پیش‌بینی وضعیت رویت هلال ماه با محاسبه مشخصات نجومی ماه در شامگاه بیست‌ونهم ماه قمری و بررسی وضعیت رویت‌پذیری آن بر اساس معیارهای نجومی انجام می‌شود. در این تقویم، هر ماه مستقل از ماه قمری قبلی است و ممکن است تا چند ماه متوالی ماه‌ها ۲۹ روزه یا ۳۰ روزه باشند.

از آن‌جا که ملاک تقویم قمری توسط شرع مقدس مشخص شده، آغاز ماه قمری نیز توسط مراجع دینی اثبات و اعلام می‌شود. تنوع فتواهای اثبات آغاز ماه قمری هم کم نیست. برخی معتقدند گواهی دو نفر مرد مسلمان عادل برای آغاز ماه قمری کافی است.

برخی دیگر معتقدند هر منطقه جغرافیایی باید مستقل از مناطق دیگر ماه را آغاز کند برخی دیگر هم معتقدند رویت هلال در یک منطقه برای تمام مناطق زمین که در یک شب به سر می‌برند، کافی است. از سوی دیگر، برخی فقط رویت هلال را با چشم غیر مسلح قبول دارند و برخی دیگر، استفاده از ابزار اپتیکی را بلامانع دانسته‌اند.

در حال حاضر مرجع رسمی تقویم در کشورمان شورای مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است که برای استخراج تقویم قمری از نظرات فقهی مقام معظم رهبری بهره می‌برد.

تشکیل هلال ماه
گردش ماه به دور زمین موجب می‌شود که ما آن را به حالت‌های مختلفی ببینیم که دلیل آن، تغییر زاویه ماه نسبت به خورشید و زمین است. هنگامی که ماه بین زمین و خورشید قرار دارد، هیچ بخشی از ماه برای ناظر زمینی روشن نیست. اصطلاحاً به این لحظه مقارنه ماه و خورشید یا ماه نو گفته می‌شود. در واقع مقارنه لحظه تولد ماه است.

 

با جابه جا شدن ماه در مدار خود، رفته رفته بخشی از آن از خورشید نور می‌گیرد و هلال ماه تشکیل می‌شود. حدود هفتاد سال پیش اخترشناسی فرانسوی به نام «آندره دانژون» نشان داد که تا وقتی جدایی زاویه بین ماه و خورشید به ۷ درجه نرسیده، هلال ماه تشکیل نمی‌شود. او دلیل این حد را پستی و بلندی‌های لبه ماه دانست که باعث می‌شود سایه کوه‌های ماه، بخش‌های روشن آن را بپوشاند.

پس از این که ماه بیشتر از ۷ درجه از خورشید فاصله گرفت، شرایط برای مشاهده هلال مهیا می‌شود؛ اما عوامل متعددی در وضعیت رویت‌پذیری هلال ماه تاثیر‌گذار است که در اینجا به چند مورد از آن می‌پردازیم.

سن ماه:

هر چه از مقارنه ماه بیشتر بگذرد و سن هلال ماه بیشتر باشد، رویت آن آسان‌تر است. به طور متوسط، ماه در هر ساعت به انداه قطر ظاهری خود در آسمان جابجا می‌شود، بنابراین با افزایش سن هلال، ماه فرصت بیشتری دارد تا از خورشید فاصله بگیرد و درنتیجه سطح درخشان آن بیشتر می‌شود.

مدت مکث :

هلال‌های شامگاهی پس از غروب خورشید، غروب می‌کنند. فاصله زمانی بین غروب خورشید و غروب ماه را مدت مکث می‌گویند. هر چه مدت مکث بیشتر باشد، ماه مدت بیشتری در آسمان است و با تاریک‌تر شدن آسمان، امکان رویت فراهم می‌شود. البته مدت مکث هلال‌های باریک کمتر از ۴۰ دقیقه است. معمولا چنین هلال‌هایی بلافاصله پس از غروب خورشید قابل مشاهده نخواهند بود و رصدگر باید دقایقی تحمل کند تا شرایط مناسب فراهم شود.

ارتفاع هلال:

هرچه ارتفاع هلال بیشتر باشد، از ناحیه روشن اطراف محل غروب خورشید دورتر است و بنابراین هم زمان مکث بیشتری خواهد داشت و هم در ناحیه تاریک‌تر آسمان واقع می‌شود.

• حضیض مداری:

مدار ماه به دور زمین یک بیضی است. وقتی ماه در فاصله نزدیکی از زمین واقع است، با سرعت بیشتری حرکت می‌کند و وقتی از مین دورتر است، با سرعت کمتری جابجا می‌شود. بنابراین اگر هلال باریک شب اول همزمان با حضیض مداری اتفاق بیفتد، زمان مکث آن بیشتر می‌شود.

هرچند کارشناسان با توجه به مشخصه‌های نجومی هلال ماه (مانند موارد فوق) می‌توانند در مورد وضعیت رویت‌پذیری آن نظر دهند؛ اما نباید از تاثیر عوامل دیگری مانند وضعیت جوی ، افق رصدگاه ، قدرت چشم راصد و توان ابزار رصدی غافل شد.

رکوردهای رویت هلال ماه
همانند رشته‌های ورزشی، رصدگران هلال ماه نیز رکوردزنی می‌کنند. در رکوردهای رویت هلال ماه معمولاً از دو مشخصه سن هلال و جدایی زاویه‌ای استفاده می‌شود. مشهورترین رکوردهای رویت هلال ماه به ترتیب تاریخ به قرار زیر است:

 

۴- در ۲۱ ژانویه ۱۹۹۶ آقای «جیمز استم» از ایالات متحده توانست با تلسکوپ ۸ اینچ خود، هلالی با سن ۱۲ ساعت و ۷ دقیقه را رویت کند و رکورد جدیدی را به جا گذارد.

۳- در شامگاه ۲۸ امرداد ۱۳۸۰، حجت‌الاسلام علیرضا موحدنژاد (عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف) موفق شد هلال ماه جمادی‌الثانی ۱۴۲۲ را با دوربین دوچشمی ۱۵۰×۴۰ رویت کند. در این زمان سن هلال ۱۲ ساعت و ۱۵ دقیقه و جدایی زاویه ای آن از خورشید ۶/۷ درجه بود. سن این هلال بیش از رکورد جهانی بود، ولی جدایی زاویه‌ای آن اندکی کمتر از هلالی بود که «جیمز استم» مشاهده کرده بود. به این ترتیب رکورد جهانی رویت هلال ماه از آن کشور ما شد.

۲- در سال بعد (۱۳۸۱) مهندس محسن قاضی میرسعید هلال بسیار جوان رجب ۱۴۲۳ را با سن ۱۱ ساعت و ۴۰ دقیقه رویت کرد و با ثبت رکورد جدید به نام خود، موقعیت کشورمان را تثبیت کرد.

۱- در ۹ اسفند ۱۳۸۴، آقای محسن شریفی موفق شد با تلسکوپ ۱۴ اینچ، هلال صفر ۱۴۲۷ را با جدایی زاویه‌ای ۳/۷ درجه رویت کند و رکورد جدیدی در این زمینه به جا بگذارد. نتایج این موفقیت‌های در مجلات معتبر به چاپ رسیده و به افتخارات کشور عزیزمان افزوده است.

به نقل از : خبر آنلاین

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
تیتان

یک چند سالی است که سر به هوا شدیم و از بد حادثه به نجوم گرفتار

نظر دادن

کانون نجوم زاوش در یک نگاه

  باشگاه نجوم کانون علوم در فرهنگسرای بهمن از سال 1379 با تشکیل کلاسهای آموزشی در دوره های مقدماتی و متوسطه برای گروههای سِنّی مختلف شروع به کار نمود. فعالیت رشته نجوم از همان سال 1379 به دبیری آقای مهندس عتیقی شروع شد و از ابتدای نیمه دوم سال 1381 با فراخوانی دوباره اعضاء، باشگاه شکل گرفت و از اواخر سال 1381 با نام «باشگاه نجوم زاوُش» رسمیت بیشتری یافت، و بیش ازگذشته با جدیت تمام به برنامه های نجومی پرداخت. چنانچه تا کنون 23 نشست علمی در زمینه های مختلف علم نجوم برگزارکرده است.   از سال  1384هم باشگاه نجوم به دبیری بنده مرحله جدیدی را شروع کرده است. و اکنون یکی ازفعالترین باشگاههاست. اما در این بین با برگزیدن اهدافی  بر آنست که روح جستجوگری در افرادعلاقه مند به نجوم اغناء شود و مسیر زندگی عادی تنوع بیشتری یابد.  

دبیر کانون نجوم زاوش

علیرضا ولیاری

فعالیت های کانون

از جمله خدماتی که در کانون نجوم زاوش ارائه می گردد،می توان به جلسات هفتگی اشاره نمود که روز یکشنبه هر هفته برگزارمیگردد. و برگزاری نشستهای علمی رصد رویدادهای نجومی "کسوف،گذر سیارات..." اجرای شب های رصدی برگزارنمودن شامگاه های رصدی رصد هلالهای ماه های قمری بر روی برج نجومی و...   

علیرضا  ولی یاری