یلدا؛ آیین ایرانی

مهندس مسعود عتیقی، مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا در خصوص شب یلدا گفت: لحظه غروب خورشید در شامگاه پنج‌شنبه، 30 آذرماه جاری در ساعت 16 و

45 دقیقه است و در بامداد روز جمعه، اول دی ماه خورشید در ساعت 7 و 11 دقیقه طلوع خواهد کرد.

وی ادامه داد: از این رو طولانی‌ترین شب سال با مدت زمان 14 ساعت و 17 دقیقه در شب یلدا رقم می‌خورد.

عتیقی، یلدا را یک واژه سُریانی و به معنای تولد دانست که به زایش مهر تابان اشاره دارد و افزود: آیین شب یلدا در باور ایرانیان باستان به گونه‌ای است که با وجود طولانی بودن این شب، تاریکی در این شب شکست می‌خورد و روشنایی پیروز و "مهر" زاده می‌شود.

وی با تاکید بر اینکه بر این اساس ایرانیان شب یلدا را آغاز خلقت می‌دانستند، اضافه کرد: در برخی منابع گفته شده است که آیین یلدا از حدود 7 تا 8 هزار سال در میان ایرانیان رواج داشته است.

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران با بیان اینکه آیین شب یلدا از سال 1387 در فهرست آثار ملی ثبت شده است، خاطرنشان کرد: قرار است با همت مسوولان این میراث ماندگار نیاکان پاک این سرزمین به ثبت جهانی نیز برسد.


با یادی از استاد فقید سرفراز غزنی - یلدا 1394 عمارت مسعودیه تهران

*درک جنبه‌های نجومی و علمی یلدا برای ایرانیان باستان

عتیقی با بیان اینکه ایرانیان از گذشته‌های دور از تفاوت و بلندای شب یلدا نسبت به شب‌های قبل و بعد از آن آگاهی داشتند، اظهار کرد: این در حالی است که شب یلدا تنها حدود یک دقیقه با شب‌های قبل و بعد خود فرق دارد.

وی ادامه داد: با آغاز زمستان در نیمکره شمالی زمین، ساکنان نیمکره جنوبی کوتاه‌ترین شب و بلندترین روز را در این زمان تجربه خواهند کرد؛ ضمن آنکه آغاز فصل تابستان در نیمکره جنوبی زمین است.

عتیقی اضافه کرد: این در شرایطی است که 12 روز قبل از این تاریخ (شب یلدا) زودترین غروب خورشید رخ داده است و 12 روز بعد از یلدای ایرانی دیرترین طلوع خورشید حادث می‌شود.

وی یادآور شد: ولی این نکته به این معنا نیست که یلدا بلندترین شب سال نباشد؛ چرا که از کم کردن طول روز از 24 ساعت شبانه‌روز، طول شب به دست می‌آید که در حقیقت فاصله میان غروب خورشید تا لحظه طلوع در بامداد روز بعد است که در شب یلدا این زمان بیشترین زمان است.


*انقلاب زمستانی و یلدایی که متولد می‌شود

عتیقی در خصوص ساعت رخ دادن انقلاب زمستانی توضیح داد: با پشت سر گذاشتن اول مهر که برابری شب روز در کل کره زمین است، به مرور در نیمکره شمالی به طول شب‌ها اضافه و از طول روزها کاسته می‌شود، به نحوی که در شب اول زمستان طولانی‌ترین شب سال یا یلدای ایرانی حادث می‌شود.

وی ادامه داد: از دیدگاه ستاره‌شناسی این گونه می‌توان شرح داد که با گردش ظاهری خورشید بر روی کره آسمان و رسیدن خورشید به نقطه انقلاب زمستانی این اتفاق می‌افتد.

این محقق نجومی در این باره توضیح داد: دایره بزرگ "دایرةالبروج" و یا مسیر حرکت ظاهری خورشید بر کره آسمان با استوای آسمانی که آن هم یک دایره بزرگ محسوب می‌شود و از ادامه استوای زمین بر کره آسمان است، زاویه 23.5 درجه می‌سازد.

به گفته وی، به نقاط تقاطع این 2 نقطه (مسیر حرکت ظاهری خورشید و استوای آسمانی) "اعتدالین" می‌گویند که یکی از آنها اعتدالین بهاری و دیگری اعتدال پاییزی است.

عتیقی با تاکید بر اینکه در طرفین نقاط اعتدال، نقاط انقلابین قرار دارد، خاطر نشان کرد: یکی از نقاط انقلابین انقلاب تابستانی و دیگری انقلاب زمستانی است.

وی تاکید کرد: در انقلاب زمستانی خورشید از جنوبی‌ترین نقطه در افق شرق طلوع کرده و در جنوبی‌ترین نقطه غرب آسمان غروب خواهد کرد. بنابراین کمان کوتاهی را در آسمان طی کرده و طول روز کوتاه خواهد شد.

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران اظهار کرد: بر همین اساس در ساعت 19 و 59 دقیقه روز پنج‌شنبه، 30 آذر ماه "مهر" تابان به نقطه انقلاب زمستانی می‌رسد و زمستان در نیمکره شمالی آغاز می‌شود.


*یادآوری آیین‌های باستانی در آغاز زمستان

عتیقی با تاکید بر اینکه یلدا و مناسبت‌های این چنینی صرفا بهانه‌ای هستند برای یادآوری آیین‌های کهن کشور، گفت: از این طریق ضمن یادآوری هم‌نشینی، همدلی و شاد بودن به هر بهانه، به ما تذکر می‌دهد "تنهایی" که حتی در جهان غرب دیگر الگوی رایجی نیست، در میان مردم و به‌ویژه جوانان کشور شایع است؛ اما مردم از روزگاران گذشته تاکنون در شب چله گرد هم می‌آمدند و ایرانیان با شب زنده‌داری، شاهنامه‌خوانی، کتاب‌خوانی و دیدار بزرگترهای خانواده، قصه‌خوانی و بیان تجربیات بزرگترها به کوچکترها، این شب را سپری می‌کردند.

وی با بیان اینکه در این شب بزرگترها داستان‌های تلخ و شیرین تجربیات خود را برای کوچکترها نقل می‌کردند، خاطرنشان کرد: ولی امروزه حتی در شب‌نشینی مناسبت بزرگی چون یلدا، تلفن همراه، تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی این سنت دیرینه و فلسفه وجودی آن را نه تنها اعتلا بخشیده، بلکه کم‌رنگ کرده‌اند.

عتیقی با ابراز تاسف از اینکه امروزه بسیاری از آیین‌های ایرانی از جمله "یلدا" کم محتوا و چه بسا بی‌محتوا شده است، یادآور شد: برای ایجاد ارتباط فرهنگی با جوانان و نوجوانان بهتر است از مناسبت‌های این چنینی برای ترویج فرهنگ همراهی و هم‌کلامی چهره به چهره کمک گرفت و در این مسیر رسانه‌ها می‌توانند نقش موثری ایفا کنند.

یادداشت مدیریت انجمن در مورد شب چله - روزنامه همشهری 30 آذر 1396
یادداشت مدیریت انجمن در مورد شب چله - روزنامه همشهری 30 آذر 1396
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
تیتان

یک چند سالی است که سر به هوا شدیم و از بد حادثه به نجوم گرفتار

نظر دادن

کانون نجوم زاوش در یک نگاه

  باشگاه نجوم کانون علوم در فرهنگسرای بهمن از سال 1379 با تشکیل کلاسهای آموزشی در دوره های مقدماتی و متوسطه برای گروههای سِنّی مختلف شروع به کار نمود. فعالیت رشته نجوم از همان سال 1379 به دبیری آقای مهندس عتیقی شروع شد و از ابتدای نیمه دوم سال 1381 با فراخوانی دوباره اعضاء، باشگاه شکل گرفت و از اواخر سال 1381 با نام «باشگاه نجوم زاوُش» رسمیت بیشتری یافت، و بیش ازگذشته با جدیت تمام به برنامه های نجومی پرداخت. چنانچه تا کنون 23 نشست علمی در زمینه های مختلف علم نجوم برگزارکرده است.   از سال  1384هم باشگاه نجوم به دبیری بنده مرحله جدیدی را شروع کرده است. و اکنون یکی ازفعالترین باشگاههاست. اما در این بین با برگزیدن اهدافی  بر آنست که روح جستجوگری در افرادعلاقه مند به نجوم اغناء شود و مسیر زندگی عادی تنوع بیشتری یابد.  

دبیر کانون نجوم زاوش

علیرضا ولیاری

فعالیت های کانون

از جمله خدماتی که در کانون نجوم زاوش ارائه می گردد،می توان به جلسات هفتگی اشاره نمود که روز یکشنبه هر هفته برگزارمیگردد. و برگزاری نشستهای علمی رصد رویدادهای نجومی "کسوف،گذر سیارات..." اجرای شب های رصدی برگزارنمودن شامگاه های رصدی رصد هلالهای ماه های قمری بر روی برج نجومی و...   

علیرضا  ولی یاری