منابع: کتاب طهور اصل این کتاب به زبان عربی است که در سال 353 هجری قمری برای عضدالدوله دیلمی در شیراز تصنیف شده است. و مصنف آن عبدالرحمن بن عمر بن سهل الصوفی الرازی از اهالی ری بوده پس از آنکه به خدمت عضدالدوله دیلمی رسید سمت منجمی او را یافت و کتاب صور الکواکب را برای این پادشاه تصنیف کرد و مبنای آن را بر کتاب مجسطی نهاد ولی به آن اکتفا نکرد و همه ستارگان را یکایک شخصا رصد کرد و طول و عرض و اقدار آنها را به دست آورد و در آن کتاب ثبت نمود. ترجمه فارسی کتاب بر عهده خواجه نصیر طوسی بوده است. تصاویر اصل کتاب عربی نسخه مربوط به کتابخانه الغ بیگ بسیار زیبا و خوب و مخصوصا اقدار ستارگان را تقریبا با مقیاس صحیح رسم کرده بود.در این کتاب صورت های فلکی نیز ذکر شده است.
اسطرلاب یکی از آلات علمی دوران گذشته است که از روزگار پیش منجمان از برای ستاره شناسی و پیدا کردن افق و اوقات صبح و شام و دوری و نزدیکی کواکب و ارتفاع آفتاب و تعیین بلندی کوه ها و عرض رودخانه ها و طول و عرض بلاد و اکثر اعمال نجومی به کار می برده اند. این رساله یکی از آثار و تالیفات خواجه نصیرالدین طوسی است، رساله کوچکی است به فارسی در معرفت اسطرلاب و طریق عمل به آن. نام بیست باب اسمی نیست که مؤلف خود بر آن نهاده باشد لیکن چون آن را به بیست باب مرتب کرده به این جهت به بیست باب مشهور گشته است. مؤلف الذریعه نوشته است که بیست باب را خواجه از کتاب بزرگی که به نام صد باب در اصطرلاب تالیف کرده بود مختصر کرده است و چون مؤلف در تحریر قواعد این علم در این رساله نوعی اختصار به کار برده و بر ذکر اصول و مهمات مسائل اکتفا فرموده از این جهت عده بسیاری از دانشمندان به شرح و تفسیر آن پرداخته و مشکلات آن را توضیح داده اند: 1. مفتاح بیست باب اصطرلاب از مولی محمد مشتهر به کیاء جرجانی 2. مطلع الانوار شرح بیست باب اسطرلاب از فصیح بن عبدالکریم بسطامی 3. و مهمترین شرح، شرح نظام الدین ملا عبدالعلی بن محمد بن حسین بیرجندی است.
منبع:  تبیان گفتگو با دكتر علی اكبر ولایتی، رئیس كمیته تاریخ و تمدن اسلام و ایران در شورای عالی انقلاب زمانی كه صحبت از نجوم می‌شود، نمی‌توان به یاد دوران اوج این دانش در سرزمینمان نیفتیم؛ جایی كه در دو مقطع پیش از اسلام و پس از اسلام، پیشرو در زمینه تمدن علمی دوران خود بودیم و نقش بی‌نظیری را در تاریخ علم جهان بازی كرده می کردیم. اما آیا همه این علاقه به گذشته تنها ناشی از این است كه ما ‌خود ایرانیانی هستیم كه میراث خود را بزرگنمایی می‌كنیم؟ آیا مطالعه این میراث برای آینده‌ای كه سوی آن می‌رویم موثر است؟ اینها سوالاتی بود كه با دكتر علی اكبر ولایتی در میان گذاشتیم.  
نراقيان: ستارگان درخشان سپهر نجوم منبع: سایت نراقی - على زمانى  علامه مولى محمدمهدى نراقى (م 1209ق) و مولى احمد نراقى (1185- 1245ق) بدون شك از نوابغ و نادره‏هاى دوران به شمار مى‏روند آثار علمى اين دو بزرگوار انسان را با دريايى از فقه، اصول، اخلاق، عرفان، حكمت، كلام، تفسير، هيات، نجوم، رياضى، هندسه، موعظه، مقتل، معانى بيان، شعر و ادب و... رو به رو مى‏سازد، آثار گران‏سنگ و ارج‏مند آنان در زمينه‏هاى ياد شده گواه سخن است. در اسلام فرهيخته‏گانى اين‏گونه دانشور، متخلق به اخلاق الله، سالك، مجاهد جامع علوم عقلى و نقلى، دريايى مواج از علوم و فنون، نادر الوجودند. برگزارى يادمان و كنگره‏ها و احياى شخصيت و آثار آنان گامى بلند و خدمتى ارج‏مند به جهان دانش و پژوهش است، چنان كه جناب مولااحمد در طاقديس سروده است: از راه وفا گاه زما ياد توان كرد گاهى به نگاهى دل ماشاد توان كرد مستم زمى عشق چنان كز پى مرگم صد ميكده از خاك من آباد توان كرد نگارنده تنها به يك بعد از ابعاد ياد شده اين دو شخصيت‏شاخص و برجسته، يعنى هيئت و نجوم بسنده مى‏كند; زيرا ساير رشته‏هاى دانش اين دو قله فرازمند مسلما مورد كاوش قرار گرفته است. ملامحمدمهدى نراقى در زمينه هيئت و نجوم چند اثر با ارزش از خود به‏يادگار گذاشته است از جمله: «المستقصى‏» ، «محصل الهيئة‏» ، «معراج السماء» و... وى در «المستقصى‏» با الهام از آيات قرآن ضمن خطبه‏اى دل‏نشين، جذاب و زيبا اشاره مى‏كند كه نجوم چراغ‏هاى فروزان آسمان و مايه زينت آسمان دنيا شده‏اند، پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم قطب فلك رسالت و مركز دايره جلالت است و خاندان او ستارگان سپهر ولايت و ماه كامل فلك هدايت‏اند. در اين‏جا بر خود لازم مى‏دانم نگرش نراقى به آيات قرآن در زمينه هيئت و نجوم را باز كاويم و ره آورد شكوه‏مند آن را از منظر ساير منجمان مسلمان به نظاره بنشينم.
منبع:چهره های ماندگار خـواجه نصیر الدیـن طوسى 597 _ 672 هـ ق   خواجه نصیر الدین مشهور به محقق طوسی؛ حکیم و دانشمند میهن پرست ایرانی در سال ۵۹۷ هجری در شهر توس دیده به جهان گشود. در زمان هلاکوخان به وزارت رسید و انتقام ایرانیان را از دستگاه خلافت و جور عباسیان گرفت و با کمک هلاکو توانست خلافت عباسیان را در بغداد پایان بخشد و به قرنها ستم و بیداد آنها پایان بخشد .او رصدخانه مراغه را با بیش از ۱۲ دستگاه و ابزار نجومی جدید؛ با ابتکار خود ساخت که از شاهکارهای مراکز علمی جهان در قرون وسطی بود. بعدها تیکوبراهه منجم هلندی با تقلید از او رصدخانه اوزانین برگ را برپا نمود. خواجه حدود ۸۰ کتاب و رساله در ریاضیات؛ نجوم؛ فلسفه؛ تفسیر و مسایل اجتماعی نوشت و از کارهای معروف او در علوم؛ وضع مثلثات و قضایای هندسه کروی؛ تفهیم بی نهایت کوچک ها و تکمیل نظریه ارشمیدس است. علامه حلی(شاگرد وی) از او به عنوان استاد بشریت یاد میکند- جورج ساتن وی را بزرگترین ریاضیدان ایران به شمار می آورد و بروکلمن آلمانی می گوید وی از مشهورترین دانشمندان قرن هفتم و برترین مولفان این قرن به طور مطلق است. جامعه علمی جهان به پاس خدمات و تلاشهای این دانشمند بزرگ در علم ریاضی و نجوم نامش را بر کره ماه ثبت نمود. این اندیشمند و متفکر بزرگ سرانجام در سال ۶۷۲ هجری در شهر کاظمین در گذشت.  
چهار موقعیت خورشید در آسمان از گذشته تا کنون برای ایرانیان بسیار پرارزش بوده است. اعتدال بهای ( آغاز فصال بهار و سر زندگی و شادابی )، انقلاب تابستانی ( آغار فصل گرما و طولانیترین روزهای سال )، اعتدال پاییزه ( آغاز فصل پاییز و زردی درختان ) و در آخر انقلاب زمستانی ( آغاز فصل زمستان و به خواب رفتن طبیعت ). اما در این بین شب 1 دیماه هر سال که برابر با انقلاب زمستانی و شب یلدا است، اهمیت بیشتری دارد. واژه «یلدا» واژه ایست برگرفته از زبان سریانی (که از لهجه‌های متداول زبان «آرامی» است) به معنای تولد. زبان «آرامی» یکی از زبان‌های رایج در منطقه خاورمیانه بوده است. (برخی بر این عقیده اند که این واژه در زمان ساسانیان که خطوط الفبا از راست به چپ نوشته می‌شده، وارد زبان پارسی شده است).
آذر بهرامیان- پژوهش و تحقیق پیرامون شاهنامه همواره مهم و بحث برانگیز بوده است، اما نباید از این نکته غافل شد که در کنار پرداختن به ادبیات، آشنایی با دانش‌های نو نیز می‌تواند به شاهنامه پژوهان کمک فراوانی کند. ماه گذشته دکتر فریدون جنیدی، خبر از تصحیح شاهنامه توسط خود داده بودند و اعلام کرده بودند که چند بیت از شاهنامه را متعلق به فردوسی ندانسته‌اند و در نتیجه این ابیات را حذف کرده‌اند. این ابیات که از زبان رستم فرخزاد بیان می‌شود متعلق به زمان حمله اعراب به ایران است: ز بهرام و زهره ست ما را گزند نشاید گذشتن ز چرخ بلند همان تیر و کیوان برابر شده ست عطارد به برج دو پیکر شده است
برای این بار شعری از حافظ را آورده ایم که به زیبایی هر چه تمام تر از زیبایی های آسمان در شعر خود و رساندن مفهیم عمیق آن بهره می برد و این زیبایی است که فقط در شعر بزرگان دیده می شود
پادشاهی کیومرث سی سال بود چو آمد به برج حمل آفتاب جهان گشت با فر و آیین و آب بتابید از آن سان ز برج بره که گیتی جوان گشت از آن یکسره
شعری از منوچهری که به زیبایی آسمان را تشریح می کند این شعر که ادامه آورده خواهد شد در مدح علی بن محمد می باشد. در ابتدا شاعر به توصیف شبی می پردازد که بسیار جالب می باشد منبع: شعر شبی گیسو فروهشته به دامن              پلاسین معجر و قیرینه گرزن بکردار زنی زنگی که هرشب                 بزاید کودکی بلغاری آن زن کنون شویش بمرد و گشت فرتوت          از آن فرزند زادن شد سترون شبی چون چاه بیژن تنگ و تاریک           چو بیژن در میان چاه او من ثریا چون منیژه بر سر چاه                    دو چشم من بدو چون چشم بیژن همی‌برگشت گرد قطب جدی                چو گرد بابزن مرغ مسمن بنات النعش گرد او همی‌گشت              چو اندر دست مرد چپ فلاخن دم عقرب بتابید از سر کوه                    چنانچون چشم شاهین از نشیمن یکی پیلستگین منبر مجره                    زده گردش نقط از آب روین نعایم پیش او چون چار خاطب                به پیش چار خاطب چار مؤذن مرا در زیر ران اندر کمیتی                     کشنده نی و سرکش نی و توسن عنان بر گردن سرخش فکنده                چو دو مار سیه بر شاخ چندن دمش چون تافته بند بریشم                  سمش چون ز آهن پولاد هاون همی‌راندم فرس را من به تقریب            چو انگشتان مرد ارغنون زن سر از البرز برزد قرص خورشید               چو خون‌آلوده دزدی سر ز مکمن

کانون نجوم زاوش در یک نگاه

  باشگاه نجوم کانون علوم در فرهنگسرای بهمن از سال 1379 با تشکیل کلاسهای آموزشی در دوره های مقدماتی و متوسطه برای گروههای سِنّی مختلف شروع به کار نمود. فعالیت رشته نجوم از همان سال 1379 به دبیری آقای مهندس عتیقی شروع شد و از ابتدای نیمه دوم سال 1381 با فراخوانی دوباره اعضاء، باشگاه شکل گرفت و از اواخر سال 1381 با نام «باشگاه نجوم زاوُش» رسمیت بیشتری یافت، و بیش ازگذشته با جدیت تمام به برنامه های نجومی پرداخت. چنانچه تا کنون 23 نشست علمی در زمینه های مختلف علم نجوم برگزارکرده است.   از سال  1384هم باشگاه نجوم به دبیری بنده مرحله جدیدی را شروع کرده است. و اکنون یکی ازفعالترین باشگاههاست. اما در این بین با برگزیدن اهدافی  بر آنست که روح جستجوگری در افرادعلاقه مند به نجوم اغناء شود و مسیر زندگی عادی تنوع بیشتری یابد.  

دبیر کانون نجوم زاوش

علیرضا ولیاری

فعالیت های کانون

از جمله خدماتی که در کانون نجوم زاوش ارائه می گردد،می توان به جلسات هفتگی اشاره نمود که روز یکشنبه هر هفته برگزارمیگردد. و برگزاری نشستهای علمی رصد رویدادهای نجومی "کسوف،گذر سیارات..." اجرای شب های رصدی برگزارنمودن شامگاه های رصدی رصد هلالهای ماه های قمری بر روی برج نجومی و...   

علیرضا  ولی یاری